Een oorlog komt niet zonder aankondiging. De aanloop naar de oorlog tussen Rusland en Oekraïne is voor een groot deel veroorzaakt door ons, de Westerse NAVO-landen.
Dat begon al in de tijd van Michael Gorbatsjov (1931-2022). Nu is alle aandacht gefocust op Poetin en de dreiging die hij veroorzaakt voor “ons”; het Westen, maar lang voordat Poetin in deze positie kwam was er een andere Russische leider; Michael Gorbatsjov. Een leider die vóór vrede was, een leider die steun verdiende voor zijn vredesplannen terwijl het Westen hem liet vallen.
Wat werd er beloofd aan Gorbatsjov?
In januari 1990 zei de Duitse Minister van buitenlandse zaken Hans Dietrich Genscher expliciet: “De NAVO zal nergens verder oostwaarts opereren dan Duitsland”. Dat was een belofte. “We zijn overeengekomen dat de NATO geen intentie heeft om uit te breiden oostwaarts van Duitsland.”
Een week later schreef James Baker III (secretary of State) een brief na gezamenlijk overleg met Gorbatsjov en Eduard Shevardnadze (Minister buitenlandse zaken Georgië), waarin expliciet stond. “wij begrijpen dat de landen in het Oosten zekerheid willen hebben. Als wij aanwezig blijven in Duitsland—een deel van de NAVO—zal er geen uitbreiding zijn van de NAVO-bevoegdheden ook maar een centimeter richting het Oosten.”
Op 10 februari 1990 verklaarde Helmut Kohl (Bondskanselier Duitsland); “wij geloven dat de NAVO niet verder moet uitbreiden. We moeten een redelijke oplossing vinden. Ik begrijp heel goed de veiligheidsbelangen van de Sovjet-Unie en realiseer me dat de Sovjetleiders aan hun bevolking moeten kunnen uitleggen wat er gaande is”
Het Westen heeft Michael Gorbatsjov verraden
De bevolking van de Sovjet-Unie kreunde lang onder slechte economische omstandigheden na 75 jaar Bolsjewisme, Westerse sancties en boycots en was economisch een zwak land met grote problemen. Om Gorbatsjov een kans te geven binnen eigen land was het belangrijk om ervoor te zorgen dat het economisch beter zou gaan met de Sovjet-Unie. Daar was niet veel inzet voor nodig maar wel de wil om de Sovjet-Unie tegemoet te treden. Dus er werd voorgesteld om Rusland op dezelfde manier te helpen als Polen geholpen was.
Maar Polen werd geholpen met een opportunistisch doel, omdat Polen de Oosterse grens met de NAVO vormde. Toen onderhandelaar en econoom Jeffrey Sachs voorstelde om de Sovjet-Unie op economisch vlak op gelijkaardige wijze te helpen als men in Polen had gedaan was het antwoord vanuit de NAVO: “we zijn Gorbatsjov niets verschuldigd”. Men liet Gorbatsjov vallen met alle gevolgen van dien voor zijn positie in eigen land. Daar lag de kans om vrede voor lange tijd te bewerkstelligen maar men koos daar niet voor. Terwijl de Sovjet-Unie bleef zeggen dat men vooral samenwerking wilde greep het Westen die uitgestoken hand niet aan.
We hadden vrede in onze handen maar kozen ervoor Gorbatsjov, en daarmee de Europese vrede te verraden.
De Westerse landen wilden niet dat het grote Rusland machtig zou worden. En in tegenspraak tot wat beloofd was aan Gorbatsjov—de NAVO zou geen centimeter opschuiven ten Oosten van Duitsland—besloot men de Sovjet-Unie te omringen met NAVO landen.
De Russische leiders spraken uit dat ze deze ontwikkeling niet wilden, dat deden ze vanaf 1991 en daarna ieder jaar weer. In Rusland wilde men vrede en samenwerking en vooral, zoals Boris Jeltsin het uitdrukte, “normaal” zijn.
Open-deur onzin
Vanaf haar oprichting in 1949 zette de NAVO in op steeds dichter toekruipen naar de grenzen van de Sovjet-Unie. In 2008, vier jaar nadat maar liefst zeven voormalige staten van de Soviet-Unie waren toegetreden tot de NAVO, sprak de Amerikaanse president George Bush: “Nu moeten we zorgen dat Oekraïne en Georgië zich aansluiten bij de NAVO”. Waarop de Russische regering, inmiddels aangevoerd door Vladimir Poetin, opriep om de uitbreiding van de NAVO te stoppen. Maar nee, de Amerikaanse leiders benadrukten dat de NAVO een open-deur politiek had waar iedereen zou mogen aansluiten.
Deze vermeende open-deur politiek is onzin. Het initiatief voor uitbreiding lag bij Amerika zelf, dat NAVO-bases in de Oekraïne wilde, en inmiddels het argument had (deels zelf veroorzaakt) dat Poetin een dictator is. Daarnaast druiste de uitbreiding in tegen afspraken die decennia eerder gemaakt waren met de toenmalige Sovjet-Unie: geen NAVO-uitbreiding naar het oosten van Europa.
En zo zie je de basis die is gelegd voor de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.